Vijf voor twaalf in de (foto)journalistiek – 3 oproepen aan freelancers

De (foto)journalistiek zit in de hoek waar de klappen vallen. Dat werd me des te meer duidelijk na mijn bezoek aan het Freelancersfestival van de NVJ. Hoe houden we dit belangrijke vak in stand? In deze blog doe ik drie oproepen aan freelancers. #PhotojournalismIsNotAHobby

Op zaterdag 23 juni bezocht ik het Freelancersfestival van de Nederlandse Vereniging voor Journalistiek (NVJ) in Utrecht. De aanleiding hiervoor was dat ik bezorgd ben over de dalende tarieven voor freelancefotografie en de afnemende speelruimte om over die prijzen te onderhandelen met opdrachtgevers. Organisaties die foto’s afnemen gaan steeds vaker samen of organiseren zich centraler en hanteren daarbij een eenzijdig vast tarief. Soms eisen ze zelfs het auteursrecht op. De fotograaf kan het “slikken of stikken”.

Wat ik in Utrecht hoopte te vinden was wat schouders om op uit te huilen, wat plannen om mezelf opnieuw uit te vinden en een strijdbare en georganiseerde groep lotgenoten die de journalistiek en fotografie gezond willen houden. Het gevoel waarmee ik achterbleef was echter dat het vak nog ongezonder is geworden dan ik dacht, veel collega’s zich hier erg afwachtend in opstellen en dat ik het zelf eigenlijk nog zo slecht niet heb. Nu is pure fotojournalistiek maar een klein deel van mijn portfolio, maar ik realiseer me dat ongunstige omstandigheden in die discipline zich op den duur ook zullen vertalen naar andere takken van fotografie. Wie opdrachtgevers wel eens over “marktconforme” tarieven heeft horen praten, weet waar ik het over heb. Bovendien voel ik een verbondenheid met mijn vakgenoten en besef ik me ook als burger dat een gezonde (foto)journalistiek vitaal is voor onze democratie en samenleving.

“Een beter klimaat begint bij jezelf” is een vaak gehoorde slogan. Beseffen wij ons wel dat dit ook geldt voor het (foto)journalistieke klimaat? Een regionaal verslaggever van een grote nationale krant dat als panellid deelnam aan de plenaire discussie klopte zichzelf op de schouder dat hij werk voor €0,13 per woord had geweigerd en nu met plezier voor €0,30 per woord de regio doortrok. In de praktijk kwam dit voor hem neer op een dagprijs van hooguit €270. Dat klinkt misschien hoog voor iemand die in loondienst werkt, maar voor een zzp-er is dit een absolute ondergrens die het opbouwen van een pensioen of een verzekering voor arbeidsongeschiktheid al niet eens mogelijk maakt. Het maken van lange dagen en het bijklussen als taxichauffeur hoorde volgens deze verslaggever nou eenmaal bij het uitoefenen van een vak dat je met passie doet. WTF?!

Als je dit als freelancer zelf gelooft en ernaar leeft, wat kan de NVJ of de politiek dan eigenlijk nog voor je doen? Als dit de norm wordt, dan is het einde van ons vak onafwendbaar. Het is alsof je van de politiek of Greenpeace verwacht dat ze de klimaatverandering terugdraaien terwijl je zelf elke dag vlees blijft eten en de wereld rondvliegt.

Ik raakte in gesprek met een collegafotograaf die zich in het debat wél kritisch durfde uit te spreken en bovendien zeer bewust was van de noodzaak om zelf in opstand te komen tegen oneerlijke voorwaarden en tarieven. Mede gesterkt door haar gedrevenheid doe ik drie oproepen aan mijzelf en al mijn mede-freelancers:

  1. Als journalist is het je taak en je roeping om misstanden aan de kaak te stellen. Geldt dat niet ook voor onrecht dat jouzelf en je vak aangaat? Vertrouw niet alleen op de politiek of je brancheorganisatie om je belangen te behartigen. Zolang jij water bij de wijn blijft doen kunnen zij weinig uitrichten. Het redden van de (foto)journalistiek begint bij JOU! Zeg NEE tegen oneerlijke prijzen en voorwaarden en spreek je uit. Er is altijd een keuze!
  2. Als zelfstandig (foto)journalist vertegenwoordig je niet alleen jezelf, maar heb je ook een verantwoordelijkheid om je vak gezond te houden. Misschien kan je momenteel al je concurrenten aftroeven omdat je lekker goedkoop op een studentenkamertje woont of een rijke partner hebt. Maar wanneer jouw lage tarief de norm is geworden in medialand en je eigen vaste lasten ineens omhoog gaan, probeer dan maar eens je prijzen weer te verhogen! De meeste (foto)journalisten zijn “in it for life”, dus maak beslissingen die goed zijn voor de toekomst van jou en je vak!
  3. Een zzp-er is geen onderdanige pion, maar een volwaardig partner die samen met de opdrachtgever mooie dingen creëert. Er is geen gezagsverhouding zoals bij een werknemer in loondienst, lees je Modelovereenkomst er maar op na! Wanneer je je ook als een volwaardig partner gaat gedragen, zal je zien dat je opdrachtgever je meer gaat respecteren, ook al zijn er in het begin misschien wat spanningen. Weet wat je waard bent en cijfer jezelf niet weg!

#PhotojournalismIsNotAHobby